14 november 2026 Stadswandeling

14 november 2026 Stadswandeling

Een topselectie van stadsboswachters heeft deze ochtend enkele stukjes van het Dommellandschap bezocht. Twee excursieleiders namen elk een deel voor hun rekening. 

Niels van den Broek nam ons mee door het ‘beekdallandschap’ van het NRE terrein. Het stedelijk, recent herontwikkeld, woon- en werkgebied bruist van het groen, speciaal op deze schitterende herfstdag. Het is een stedelijk vergroend landschap. Weliswaar vlak naast de beek de Dommel, maar bovenop heftig vervuilde bodem, die een souvenir is van de tijd dat op dit terrein de grote gassilo’s stonden en in aanvang kolengas gemaakt werd waarop de industriële opleving van Eindhoven van start ging. De door de bewoners van het NRE zelf aangebrachte beplanting wortelt in een bodemlaag die bovenop een met puin verdichte ‘attentielaag’ ligt. Deze waarschuwt voor de vervuilde ondergrond. Het doorwortelbaar profiel voor de begroeiing zal ca 80 cm zijn. Met de samenstelling van deze laag hebben de bewoners geëxperimenteerd. In het ene plantvak is de bodem opgebouwd met teelaarde. Terwijl in andere de opbouw bestaat uit louter grof, scherp zand. Nu al in het eerste jaar na de aanleg nemen zij interessante verschillen waar in hoe de planten met water om kunnen gaan en hoe het waterbergend vermogen van de grof zand bedden is. Zo grof dat er geen capillaire werking is in de bodem. D.w.z. het grondwater kan niet via de bodemdeeltjes naar boven kruipen om daar te verdampen. Het blijft hangen in het profiel, of op de puinlaag staan en de wortels van de planten moeten het water gaan halen. De planten investeren eerst in wortelgroei. Daarmee verwelkten ze niet in het hete voorjaar. Met de beperking van het profiel bovenop de verdichte laag die de vervuilde ondergrond afdekt, hebben de bewoners van het NRE-terrein bijzonder inventief gewerkt. De buurt is nog zo jong en nu al een voorbeeld voor onze stad hoe met water om te gaan.

Op de voorgrond een grofzandbed met planten die diep wortelen  MvR

Pauze  Op het NRE terrein konden we ergens comfortabel samen binnen zitten met koffie, thee en koek om stadsboswachterszaken door te nemen. We zijn op allerlei vlakken actief. Bewustwording voor bewoners. Zo hebben we mooie stand-ups gedaan bij de Urban Walk. Twee bomen kregen daardoor aandacht van het langstrekkend publiek. 

We hebben van ons laten horen bij wat wij van een illegale kap vonden, terwijl die zich voltrokken had volgens de regels. Met wethouder en ambtenaren hebben twee van ons de case uitvoerig doorgenomen. Hopelijk op weg naar verbetering.

Enkelen van ons hadden de bijzonder enthousiasmerende en inspirerende presentatie van Robbert Snep gehoord en gezien tijdens het TGE symposium. Zulke verhalen hebben we nodig in de stad wil de verdere ontwikkeling waardig met de natuur, inclusief de bewoners omgaan. Wij menen dat het Parktheater wel 3 x volle zalen mag trekken met de presentatie van Robbert Snep. Hoe krijgen we dat voor elkaar?

Het Dommellandschap  Sprak men eerst over een Dommelplantsoen. Sinds 1950 wordt door de gemeentelijke dienst gesproken over het Dommellandschap. Sinds 1986 wordt gesproken over het Dommellandschap door de stad als een ecologische verbindingszone die de hoge Kempen verbindt met de Meijerij. 

Onlangs heeft een bureau voor de stad een ontwikkelvisie over het Dommellandschap opgesteld. Deze visie is aangenomen of misschien wel omarmd door de raad. De visie heeft zelfs een internationale prijs ontvangen. Zo kunnen dingen gaan. 

Ecologen en groen-minded-mensen  zijn sinds 1986 zeer begaan met de realisatie van deze werkende ecologische verbindingszone die het Kempenlandschap van 80 m boven NAP verbindt met de Meijerij en het rivierenlandschap van enkele meters boven NAP. De Eindhovense stadsecologen hebben het bureau Soontiëns Ecology gevraagd om het gelauwerde visiedocument te beoordelen op de ecologische werking. Soontiëns heeft deze second opinion uitgevoerd en omdat Soontiëns diep geworteld is in de Eindhovense cultuur- en natuurgeschiedenis heeft het bureau op eigen initiatief en voor eigen rekening een visie geschreven onder het motto: 

‘In 1232 was Eindhoven een stad midden in een natuurlijk beekdal…… ….800 jaar later kan Eindhoven het verschil maken met een ‘natuurlijk beekdal midden in de stad’!

Al meer dan 100 jaar wordt de Dommel belaagd door de bouwdrift. In ongeveer dezelfde tijd dat de Dommel haar ecologische status kreeg was Eindhoven druk doende om zich om te draaien naar de Dommel. In 1985 vertrok bijvoorbeeld de grote sigarettenfabriek van Philip Morris, die verhuisde naar Bergen op Zoom. De grote fabrieksgebouwen maakten plaats voor woningen aan de Dommel. Het natuurschoon van de Dommel zagen we en dat ging meer zorg en aandacht krijgen. We gingen zien dat de Dommelnatuur ons zo veel goeds brengt. De waardering voor de Dommel nam toe, je zou denken dat de bouwdrift in de Dommelvallei nu zou afnemen of getemd zou worden. Toch is dat niet zo. Het Dommellandschap wordt steeds mooier, aantrekkelijker om er je torenflat of museum te bouwen. Het Vonk museum is al de Dommelvallei binnen gebracht. Daar was de Eindhovense politiek en bevolking erg verdeeld over.

Wat is het toch dat de musea voorrang krijgen en wel in de groene Dommelvallei een plek krijgen? Dat zal toch niet altijd op gaan. 

Dommelvallei ter hoogte van de TU/e. Hier ontwikkelt zich een beekvolgend bos  MvR

Martijn van de Loo hebben we gevraagd om een stukje met ons te lopen langs de Dommel om zijn visie toe te lichten. Hij wees ons waar en hoe je ruimte kunt maken voor water(berging) en voor rust voor de natuur. We liepen langs het ruim 10 jaar geleden gemaakte eilandje in de Dommel. Dit is een rustplek voor de dieren. Even ergens waar geen hond komt snuffelen.

Martijn schetste een vergelijkend beeld met de High Lane in New York: de Stream Lane van Eindhoven een doorlopende wandelroute langs de beek door natuurlijk groen van de High Tech Campus tot de TU/e en verder. Uiteraard niet overal aan weerskanten van de Dommel. Immers er is het spanningsveld tussen het recreatief gebruik van de Dommel, het wandelen en het natuurleven aan de Dommel dat haar rustplaatsen nodig heeft. Kanotochten en subsvaarten over de Dommel klinken supergoed, maar passen niet bij een beek waar de natuur huist en langs mag trekken. Dit vraagt om beschaving, respect voor de natuur. Niet alles kan ter eer en glorie van menselijke lusten en gemak. We zagen veel kansen en namen Martijn mee naar een favoriete locatie, met bedreiging. Daar wordt gesproken over een zoekgebied, uit de tekst blijkt meer dat de plek al gevonden is:

Tekst bij onderstaand beeld: Het Rijksmuseum streeft naar een locatie in een ruim opgezet park waar vandaan ook een verbinding kan worden gelegd met de omgeving, zoals met de TUe. Het zoekgebied voor de locatie voor het gebouw en het park is hieronder weergegeven met een tweetal assen: een vanuit station Eindhoven Centraal naar het museum en een lijn die samenvalt met de stedenbouwkundige as van de Tue wijk. In dit gebied kan het paviljoen van het rijksmuseum Eindhoven fysiek goed ingepast worden binnen een groter geheel en kan dat tot een nieuwe iconische plek in Eindhoven ontwikkeld worden. Daardoor is dit gebied als uitgangspunt genomen voor het haalbaarheidsonderzoek……   …..Logica, daardoor dus.

Dit toont wat de lobby voor het Rijksmuseum zou willen met de Dommelvallei ter hoogte van de TUe. Een zichtlijn dwars door het beekbegeleidende bos en eentje dwars door de eikenbomen die op weg zijn eeuwenoude bomen te worden. 

Een voorkeurslocatie. Menige Eindhovenaar of bezoeker van de stad zou deze locatie aanwijzen om haar huis neer te zetten. Echt een toplocatie. Helaas al bezet door het project herstel ecologische verbindingszone 1986-2086

Anekdote  Een aardig weetje voor eenieder: in 1926, jawel nu 100 jaar geleden was Eindhoven een nieuwe stad aan het uitvinden. De heer Kools, directeur gemeentewerken ging voor een groene stad. Hij zag mogelijkheden voor één groot Dommelpark van wel 120 ha. Ruimdenkend. In 1926 speelde de zaak van de inrichting van het gebied tussen de Bilderdijklaan en de Dommel. Tussen de Wal en de Stratumsedijk. Kools wilde daar een Dommelplantsoen. Hij mocht landschapsarchitect Tersteeg een ontwerp laten maken.  De commissie voor het Uitbreidingsplan en Grondbedrijf kon zich vinden in het plan. Het stuitte op bezwaren van de Commissie Financiën. Die zag liever woningbouw op de locatie. De grond had immers waarde als bouwgrond, in hun hoofd. Kools was ontstemd en verweet de commissie ‘Koopmanschap in den zeer engen zin des woords’. Het oordeel ging in zijn ogen mank aan een goed inzicht in de behoefte van een goeden stedenbouwer. Een stadsuitleg heeft nu eenmaal behoefte aan een zekere groenaanleg binnen zijn bebouwing. Hij wees de commissie erop dat Eindhoven hierin ernstig te kort schoot. Kools had een uitgebreid betoog en sloot af: “Langs een dergelijke rivier behoort een plantsoen of een plantsoenweg”. B&W ondersteunden zijn visie en kozen voor een plantsoen. Maar o jee, let op: Dit terrein kreeg enkele jaren later de bestemming als locatie voor de bouw van het Abbemuseum…..  Kleine zeventig jaar later werd dit museum zo ver uitgebreid dat er nauwelijks rivieroever en plantsoen meer over is. Het kleine stukje natuurlijk beekbosje dat er nu nog is, gaat nog weer verdwijnen om het museum een ‘entree met allure’ te geven die een verbinding maakt met de reuring van de stad aan de Stratumsedijk. De Dommel met haar landschap is gewoon de pineut. 

Zo kan het ook gaan met een in aanvang kleine dependance van het Rijksmuseum in de Dommelvallei bij de TU/e. Stilletjes wordt dat de Dommelvallei ingebonjourd. Terwijl al veertig jaar gewerkt wordt aan het realiseren van een ecologische verbindingsstrook tussen de Kempen en de Meijerij. Tegen de bouwdrift in. Eenmaal een voet tussen de deur dan zal het museum zich van alle gemakken willen voorzien en zal het leidend zijn in het Dommeldal. 

Voor de verkenning is de lobby nog niet langs geweest bij de groene ambtenaren, de groenprofessionals in de stad en de burgers die zich veelal vrijwillig inzetten voor de realisatie van de ecologische verbindingszone. Dat de bomen ter plekke sombere gezichten trekken is bij hen niet in beeld.

Conclusie:  Wij zijn gemotiveerd om bewoners te inspireren om van Eindhoven een hele fijne groene stad te maken. Waarbij de Dommel de belangrijkste levensader is. We willen graag met het verhaal van Robbert Snep in enkele volle zalen de bewoners enthousiasmeren.  Essentie van zijn verhaal was: werk samen in de bouw van de stad. Alle disciplines zijn nodig in de samenwerking. 

Robbert wordt gevraagd en het Parktheater. Gaan wij als stadsboswachters dit optuigen? Het gaat over de groene stad en de groene levensader van de stad.

Ik raad elke stadsboswachter aan om een paar uren tijd te nemen om het visiedocument tot je te nemen. Laat je verlangen naar een droomdommel maar groeien. Jij mag ook iemand zijn die de natuurbelangen dient in het samenspel. 

Een aaibaar voorblad Visie document Soontiëns Ecology

Ruimtelijkprincipes Brainport Beekdal (afbeelding: Emiel Versluis).

Foto’s Martin van Rooy

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top